|
FİDAN
NASIL DİKİLİR?
Fidan, yeni bir yaşamın başlangıcında genç bir bitkisel canlıdır.
Uygun bir teknikle dikilerek, yaşamını
sağlıklı bir şekilde uzun yıllar sürdürmesi sağlanmalıdır.
Bunun için öncelikle dikilecek bahçe yerine uygun tür ve
çeşit seçilmeli, bu tür ve çeşidin adını taşıdığına emin
olunan fidan alınmalı, bu fidan ayrıca sağlıklı,
kaliteli, özellikle bol saçak köklü olmalıdır. Bütün
bunlar için fidanın güvenilir yerden alınması zorunludur. Ayrıca
fidan dikilecek bahçeden toprak örneği alınarak analiz ettirilmeli,
dikim sırasında kullanılacak gübrenin cins ve miktarı
belirlenmelidir.
Bir meyve fidanının dikiminden önce uygun dikim aralıkları ile
uygun çukur derinliği ve genişliğine karar verilir. Bu
ölçüler türlere göre (hatta yer, yöney, iklim, toprak yapısı,
dikim amaçları gibi çok çeşitli faktörlere göre) değişmektedir
ve fidan alınan yerden sorulmalıdır. Genel olarak dikim aralıkları
2-3 m ile 7-8 m dolayındadır. Dikim çukurları da 30-70 cm derinlik
ve genişlikte olmalıdır.
Fidan dikim zamanı, kışın yaprağını döken meyve türlerinde,
yaprak dökümünden itibaren başlar ve erken ilkbahara kadar sürer. Kış
ayları çok sert geçmeyen yerlerde sonbahar dikimi daha yararlıdır.
Kışın yaprağını dökmeyen (herdemyeşil) meyve türleri de kışları
ılık geçen yerlerde sonbaharda dikilmelidir. Bu meyvelerin fidanları
torbada yetiştirilmişse dikim zamanı geç ilkbahara kadar sürebilir.
Bahçenin dikime hazırlanmasına, fidan dikiminden önce, sonbahar-kış
ayları çok yağışlı geçen yerlerde yaz aylarında başlanır.
Bahçe yeri, taş, eski ağaç kalıntıları ve çeşitli yabancı
maddelerden temizlenir. Daha önce bir ürün ekiliyse, bunun artıkları
traktörle sürüm yapılarak toprağa karıştırılır. Çeşitli
ölçüm teknikleriyle, düzgün sıralar oluşturulacak şekilde ve
belirlenen dikim aralıklarına göre fidan yerleri işaretlenir. Çukur
açıldığında, belirlenen fidan yerinin kaybolmaması için
"dikim tahtası" ile "üçleme" yapılır. Fidan
çukurları, traktörün arkasına takılan burgu aletiyle veya bel
küreğiyle, daha önce belirlenen derinlik ve genişlikte açılır.
Çukurlar 40 cm den daha derin açılacaksa bu seviyeden sonraki alt
toprak ayrı bir yere konulur ve dikimde kullanılmaz. Açılan çukurun
tabanına toprak analiziyle önerilen fosforlu ve potasyumlu gübreler
konularak hafifçe karıştırılır. Daha sonra gene önerilen miktarda
çiftlik gübresiyle, çukurdan çıkan üst toprak karıştırılarak
çukur bu karışımla doldurulur ve dikime kadar bu şekilde
bekletilir. Fidan hemen dikilecekse bu doldurma işlemine gerek yoktur.
Fidanların
sökümünden itibaren muhafaza, nakliye ve bahçede dikime kadar
beklenen sürelerde, kökleri daima nemli kalmalı, kurumamaları sağlanmalıdır.
Bunun için en iyi yöntem fidanların kök bölgelerinin toprağa
gömülmesi ve bolca sulanmasıdır. Hendekleme denilen bu işlemde
fidanlar 45 derecelik bir açıyla, toprağa eğimli olarak
gömülmelidir. Dik olarak gömülen fidanlarda üstten kökler hava
alarak kuruyabilir veya don zararına uğrayabilir. Torbada yetiştirilen
fidanları sadece zaman zaman sulama yeterlidir.
Dikim
günü mümkün olduğu kadar rüzgarsız ve bulutlu olmalıdır. Bu
durum, dikim sırasında fidan köklerindeki su kaybını en aza
indirecektir. Dikilecek
fidan, topraktan çıkarılarak kökleri 5-10 cm uzunlukta kalacak şekilde
kesilir, gövde kısmında kurumuş ve kırılmış yan dallar varsa
bunlar da sağlam kısma kadar kesilir. Çok uzun yan dalların
uçları alınır.
Fidanların dikim derinliği, genel olarak fidanlıktaki dikim
seviyesinde veya birkaç cm daha derinlikte olacak şekilde tayin
edilir. Aşılı fidanlarda aşı yerinin toprak üzerinde kalması ayrıca
genel bir kuraldır. Çelikle çoğaltılmış fidanlarda çelik
gövdesinin tamamı toprak içinde kalmalıdır.
Dikimi genellikle 2 kişi yapar. Birisi fidanı dikim tahtasını
kullanarak yerini ve derinliğini belirleyerek dik olarak tutar. Diğeri
önce fidanın dikim derinliğine göre çukurdan toprak alarak veya
ilave ederek çukuru dikime hazırlar ve tabana ayagı ile bastırarak
toprağı sıkıştırır. Fidan çukura konulduktan sonra etrafını
toprakla doldurur ve ayağı ile fidan çevresindeki toprağı sıkıştırır.
Fidan çevresinin toprakla doldurulması sırasında, fidanı tutan kişi
kökleri çukur tabanına bastırmamalı, köklerin uç kısımları
yukarı doğru kıvrılmamalıdır. Dikimden sonra fidan çevresinde bir
kova suyun etrafa taşmayacak şekilde verilebilmesi için küçük bir
havuz yapılır ve mutlaka sulama yapılır. Can suyu denilen bu
uygulama toprak ıslak olsa da mutlaka uygulanır ve fidan kökleri ile
toprak parçacıkları arasında hava boşluklarının kalmamasını sağlar.
Torbada yetiştirilmiş fidanlar topraklı dikilir. Keskin bir aletle
torba kenarından kesilir ve topraklı fidan çıkarılır. Yan kısımları
parmaklarla aşağı doğru taranarak, içe doğru kıvrılmış kök
uçları aşağı doğru yönlendirilir. Alt kısmından 5-10 cm'lik
toprak dökülerek yana kıvrılmış ana kök ucu kesilir, fazla uzun
saçak köklerin uçları kesilerek kısaltılır ve bu şekilde dikim
çukuruna oturtulur. Bundan sonraki işlemler daha önce belirtildiği
gibidir. Fidanın
dikimi ve can suyu verilmesinden sonra iki işlem daha yapılır: Destek
sistemi (herekleme) ve dikim budaması. Yeni dikilen fidan, henüz kök
sistemini tam olarak oluşturamadığından rüzgarla eğilebilir. Bunun
için çeşitli malzemelerin herek olarak kullanıldığı destekleme işlemi
yapılır. İki herek çapraz durumda toprağa sokularak fidana yaklaştırılır
ve sekiz rakamına benzer bir şekilde fidan hereklere bağlanır. Bağlar,
fidan büyüdüğünde, gövdeyi boğmamalıdır. Son olarak dikilen
fidanın tepesi kesilir. Kesim yüksekliği meyve türüne ve iklim koşullarına
göre 50-60 cm'den 70-80 cm'e kadar değişebilir. Soğuk yerlerde daha
yüksek boy verilir. Kesim yerine en yakın olan alttaki gözlerden ana
dallar çıkarak, fidanı taçlandıracaklardır. Fidan
dikimini tamamlayarak, bir canlıyı yeni bir yaşama başlattınız. Bu
güzel eylemin başarılı olması, fidanın size ve çocuklarınıza
uzun yıllar hizmet etmesi için bahçe yerinin, meyve tür ve çeşidinin
doğru seçimi, fidanın sağlıklı, kaliteli ve güvenilir yerden alınmış
olması çok çok önemlidir. Dr.Caner Onur Kasım-2004
|
